Günümüzdeki birçok besin takviyesi, kadim zamanlarda tedavi amaçlı kullanılan bitkilerden oluşmaktadır. Dünyanın çeşitli bölgelerinde yetişen ve aslında bir yabani ot olan demir dikeni, geçmişte sağlık faydaları için kullanılan bitkilerden biridir. Demir dikeni bitkisinin yaprakları, kökü ve meyvesi, tıbbi amaçlarla kullanılmış ve günümüzde besin takviyesi olarak veya çaylarda kullanılmaya devam etmektedir. Ülkemizde şifa amaçlı bitki kullanımı yaygındır ve demir dikeni bunlar arasında önemli bir yer tutar. Alternatif ve geleneksel tıp uygulamalarında sıkça tercih edilen demir dikeni, tip II diyabet, kolesterol ve hormonlar üzerinde etkisiyle birçok alanda fayda sağlaması nedeniyle ilgi çekmektedir. Ancak bitkinin insanlar üzerindeki yararlı etkilerini gösteren çalışmalar henüz sınırlıdır. Kesin sonuçlar için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Tribulus nedir?
Tribulus terrestris, halk arasında “çoban çökerten otu” veya “demir dikeni” olarak da bilinir. Küçük yapraklı bu bitki, başta Çin ve Asya olmak üzere Avrupa, Afrika ve Orta Doğu’nun farklı bölgelerinde yetişmektedir. Demir dikeni bitkisinin kökü ve meyvesi, geçmişte tedavi amaçlı kullanılmaktaydı. Günümüzde, tribulus terrestris, genel bir sağlık takviyesi olarak ve testosteron seviyelerini artırdığına inanılan takviyelerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Cinsel işlev bozuklukları, idrar sorunları, cilt problemleri, kas kütlesi artırımı ve sperm kalitesi gibi çeşitli alanlarda faydaları olduğu düşünülmektedir. Orijinal tribulus ürünlerinin alerjen madde içermediği kanıtlanmıştır.
Tribulus ne işe yarar?
Tribulus, çağımızda mucizevi bir bitkiden üretilen bir gıda takviyesidir. Vücudumuzdaki testosteron hormonunun yapısını bozmadan miktarını artırmaya yardımcı olabileceği düşünülmektedir.
Ayrıca, spor yapan aktif bireyler için kas artırma ve yağ dokusunu azaltma amacıyla demir dikeni (Tribulus terrestris) takviyeleri kullanılmaktadır. Ancak sporcularda yapılan araştırmalar, bu takviyelerin vücut kompozisyonda veya performansta doğrudan belirgin bir fark yaratmadığını göstermiştir.
Demir dikeni takviyelerinin yan etkilerini inceleyen çalışmalar, bu takviyenin bazı küçük yan etkilere neden olabileceğini göstermektedir; ancak kontrollü kullanıldığında güvenli olduğu anlaşılmaktadır.
Tüm takviyelerde olduğu gibi, kullanım dozu ve önerileri için mutlaka bir sağlık uzmanına danışılmalıdır. Farklı etkiler için farklı kullanım şekilleri olabileceği gibi, olası yan etkileri önlemek için mutlaka kontrol altında kullanılmalıdır.
Tribulusun yararları nelerdir?
Demir dikeni bitkisi, geleneksel Çin tıbbında libidoyu artırmak veya performansı geliştirmek amacıyla da kullanılmıştır. Ayrıca bu bitkinin testosteron ve östrojen başta olmak üzere, bazı hormonların vücut seviyelerini yükselttiği bilinmektedir.
Tribulus takviyesi, yüksek kan basıncı, cinsel fonksiyon, yüksek kolesterol ve böbrek taşları gibi çeşitli sağlık sorunları riskini azaltma potansiyeline sahip olduğu düşünülmektedir; ancak bu özellikleri yeterince kanıtlanmamıştır.
Yapılan araştırmalar sonucunda, libidosu düşük erkeklerin iki ay boyunca günde 750-1500 mg tribulus takviyesi almasının ardından cinsel isteklerinde %79 oranında bir artış gözlemlenmiştir. Benzer şekilde, libidosu düşük kadınlar üzerinde yapılan çalışmalarda; kadınların %67’sinin 90 gün boyunca 500-1500 mg tribulus takviyesi ile cinsel isteklerinde belirgin bir artış tespit edilmiştir. Ancak, tribulus takviyesinin libido ve cinsel arzu üzerindeki etkilerini tam anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
Tribulusun yararlarını şu şekilde özetleyebiliriz:
- İdrar problemlerinin önlenmesine yardımcı olur.
- Ereksiyon sıklığını artırabilir.
- Cinsel işlevi iyileştirir.
- Enerji seviyelerini dengeler.
- Cilt sorunlarının önlenmesine yardımcı olur.
- Yoğun antrenman sonrası kas yorgunluğunu azaltabilir.
- Bağışıklık sisteminin güçlenmesine katkıda bulunur.
Tribulus içeren diyet takviyeleri, testosteron seviyelerini artırma, kas kütlesi oluşturma ve kuvvet artırma potansiyelleri nedeniyle günümüzde rağbet görmektedir. Ancak 2014’te Journal of Dietary Supplements dergisinde yayımlanan bir rapor, tribulusun bu etkilerinin kesin olarak kanıtlanmadığını ve net bir sonuç belirtilemeyeceğini vurgulamaktadır. Önceden yayımlanmış 11 klinik araştırma analizi, yazarların testosteron artırıcı etkinliğin yalnızca tek bir madde kombinasyonu içeren takviyelerle ortaya çıktığını belirttiği sonuçlar sunmaktadır. Fakat tribulus takviyeleri genellikle diğer bileşenlerle kombinasyon halinde satılmakta, bu durum kafalarda soru işaretlerine neden olmaktadır.
2016 yılında yapılan bir çalışmada, tribulus takviyesinin kan şekeri, toplam kolesterol ve LDL kolesterol seviyelerini plaseboya göre anlamlı şekilde azalttığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada, trigliserit ve HDL kolesterol seviyelerinde ise dikkate değer bir etki gözlemlenmemiştir.
Tribulusun olası yan etkileri
Tribulus ile ilgili yeterli çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle, bu bitkinin uzun süreli kullanımındaki yan özellikler ve avantajlar hakkında kesin bir şey söylenememektedir. Ancak yapılan araştırmalarda, tribulus takviyesi kullanımının kalp hızında artış ve huzursuzluk semptomları yaratabileceği gözlemlenmiştir.
Tribulusun olası yan etkilerinden biri prostat ağırlığını artırması olabilir. İyi huylu prostat hipertrofisi veya prostat kanseri gibi sorunları olanların bu takviyeden kaçınmaları önerilmektedir.
Tribulus ayrıca kan şekeri seviyelerini düşürebilir. Bu nedenle şeker hastaları, doktorlarına danışmadan asla kullanmamalıdır. Tribulusun diyabet ilacı ile birlikte alınması, kan şekerinin öngörülemez düşüşlerine neden olabilir ve tehlikeli olabilir.
Tribulus kullanımında dikkat edilmesi gerekenler
Tribulus veya halk arasındaki adıyla demir dikeni bitkisinin, günlük alım miktarı ortalama 3 ile 5 gram arasında değişiklik göstermektedir. Tribulus kullanımı, marka ve içeriğe göre değişkenlik gösterebilir. Bitkinin sağlık faydalarını araştıran çalışmalarda farklı dozlar kullanılmaktadır. Örneğin, erektil disfonksiyonu inceleyen bir çalışmada, üç ay boyunca günde üç kez 250 mg’lık bir doz tercih edilmiştir. Çoğu araştırmada ise, tribulus bitkisi diğer bileşenlerle kombinasyon halinde yer almıştır.
Araştırma ve güvenlik eksiklikleri nedeniyle, herhangi bir sağlık amacı için tribulus önermenin erken olduğu söylenebilir. Eğer kullanmayı düşünüyorsanız, size uygun olup olmadığını belirlemek için öncelikle doktorunuza danışın.
Tribulus terrestris, yani demir dikeni bitkisi genellikle diğer takviyelerle birlikte tüketilmektedir. Bu kombinasyonların güvenlik veya fayda açısından test edilmediği unutulmamalıdır. İçeriği iyice araştırılmadan bir takviye kullanmak yanlıştır. Tribulus kullanmayı düşünüyorsanız, en güvenli ve sağlıklı kullanım için bir hekim veya diyetisyenle iletişim kurmanız en iyisi olacaktır.
